Nic się nie stało…. dla twojego dobra


Ilustracja: Agata Duda (@pieknochaosu)

Korekta: Aleksandra Kopiczko

Agnieszka Furmańska (@pegagozka_serca)

5–7 minut

W ostatnim czasie, w związku z tragicznymi sytuacjami, które wydarzyły się w polskich szkołach, pojawiło się mnóstwo rozmów między rodzicami. Na grupach i forach internetowych wybrzmiało wiele pytań. Czy puszczać dzieci do szkoły? Czy w ogóle mówić im o tym, co się dzieje? Jak rozmawiać, żeby nie wywołać paniki? A może lepiej przemilczeć temat, żeby nie wywołać lęku?

Jak wytłumaczyć zamknięte szkoły? Jak wyjaśnić patrole policji przed budynkiem placówki i na jej terenie?

“Dla dobra dziecka lepiej nic nie mówić…” – ile razy słyszymy takie stwierdzenie? I czy rzeczywiście zawsze wynika ono z troski o dziecko? Na pierwszy rzut oka trudno się dziwić takiemu podejściu. Bo jak inaczej rodzic ma ochronić swoje dziecko przed czymś, wobec czego sam czuje się bezradny? Jak zapewnić  bezpieczeństwo, kiedy nie możemy być  obok przez cały czas?

Tylko czy z perspektywy dziecka przemilczanie takich sytuacji wygląda tak samo jak z perspektywy dorosłego?

Każdy z nas chce chronić dzieci przed złem. To naturalne. Tylko czy jesteśmy w stanie zrobić to w stu procentach?

Nie. I właśnie dlatego chciałabym stanąć w opozycji do przekonania, że najlepszą formą ochrony jest milczenie. Bo czasami to, co w założeniu ma chronić, może przynieść więcej negatywnych skutków niż korzyści.

Dziecko też jest częścią tego, co dzieje się wokół niego

Ukrywanie informacji, które mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka, może sprawić, że poczuje się ono wykluczone z ważnych spraw. Może zacząć zastanawiać się, dlaczego dorośli rozmawiają między sobą, dlaczego coś się zmienia, dlaczego nie może iść do szkoły albo dlaczego przed budynkiem stoją policjanci, ale nikt nie chce mu tego wyjaśnić. Może poczuć, że nie jest wystarczająco ważne, żeby poznać prawdę. Albo że dorośli mu nie ufają. Co więcej, rozwijający się mózg dziecka próbuje samodzielnie uzupełniać luki w informacjach. A kiedy brakuje wyjaśnienia, wyobraźnia potrafi podsunąć scenariusze znacznie bardziej przerażające niż rzeczywistość. I nagle to, co miało uchronić dziecko przed strachem, staje się źródłem niepewności, napięcia i utraty poczucia bezpieczeństwa.

Chroniąc dziecko, możemy nieświadomie uczyć je, że świat jest niebezpieczny

Co, jeśli próbując zapewnić dziecku bezpieczeństwo, zaczynamy budować w nim przekonania, których wcale nie chcielibyśmy mu przekazać? Ograniczając aktywności, kontakty czy zmieniając sposoby spędzania czasu wyłącznie ze względu na własne obawy, możemy nieświadomie uczyć dziecko, że świat zewnętrzny jest zagrożeniem, a ono samo jest zbyt słabe, żeby sobie z nim poradzić. Możemy wzmacniać przekonanie, że skoro coś potencjalnie może się wydarzyć, to najlepiej w ogóle unikać wszystkiego, co może do tego w jakiś sposób prowadzić. A przecież nie o to nam chodzi. Nie chcemy wychować dzieci, które będą bały się wychodzić z domu. Chcemy wychować dzieci, które będą potrafiły rozpoznawać zagrożenia, szukać pomocy, ufać sobie i wiedzieć, że w trudnych sytuacjach nie zostają same. To ogromna różnica.

A co, jeśli dziecko dowie się o wszystkim od kogoś innego?

Nie mamy pełnej kontroli nad tym, co dziecko usłyszy w szkole, od rówieśników czy w mediach. Możemy próbować chronić je przed informacjami, ale nie mamy gwarancji, że do niego nie dotrą. Co się stanie, jeśli zamiast spokojnej rozmowy z rodzicem dziecko usłyszy coś od kolegi? Co, jeśli ktoś przedstawi mu sytuację w sposób wyolbrzymiony, niedostosowany do jego wieku albo po prostu nieprawdziwy? A kiedy przyjdzie do nas z pytaniem, usłyszy: „To nieważne”, „Nie interesuj się tym” albo „To nie jest temat dla ciebie”? Może poczuć złość, wykluczenie i niezrozumienie. Może poczuć się nieważne albo pozostawione samo sobie z czymś, czego nie rozumie. I znów, zamiast poczucia bezpieczeństwa, które chcieliśmy mu zapewnić, pojawia się strach i niepewność. Tym razem nie tylko związane z tym, co się wydarzyło, ale również z tym, dlaczego dorośli nie chcą z nim o tej sprawie rozmawiać.

Bo może nie chodzi o to, żeby powiedzieć dziecku wszystko. Ale o to, żeby nie zostawiać go samego z tym, co już wie, czuje i czego się domyśla.

Więc jak rozmawiać z dziećmi na trudne tematy?

Skoro już wiemy, że milczenie nie zawsze chroni, to co właściwie możemy zrobić? Jak rozmawiać, żeby nie dokładać dzieciom strachu, a jednocześnie nie zostawiać ich bez odpowiedzi?

  • Dostosujmy przekaz do wieku i możliwości dziecka. Nie chodzi o to, żeby opowiadać dziecku o wszystkim ze szczegółami. Starajmy się unikać drastycznych opisów, nadmiaru informacji i wspólnego, wielokrotnego oglądania wiadomości, które pokazują te same wydarzenia. To może tylko napędzać spiralę strachu. Mówmy tyle, ile dziecko potrzebuje, żeby zrozumieć sytuację. Nie więcej, niż jest w stanie bezpiecznie przetworzyć.
  • Przedstawiajmy fakty, a nie nasze interpretacje. Dzieci bardzo uważnie obserwują dorosłych i często przejmują ich emocje. Jeśli sami jesteśmy przerażeni, snujemy czarne scenariusze i mówimy o świecie jak o miejscu pełnym zagrożeń, dziecko może odebrać to jako sygnał, że nie ma się czego trzymać. Nie oznacza to, że mamy udawać spokój albo zaprzeczać własnym emocjom. Możemy powiedzieć: „Te informacje również mnie niepokoją, ale sprawdźmy, co wiemy na pewno”.
  • Pokażmy, że podejmowane są konkretne działania. Dziecko potrzebuje wiedzieć nie tylko, co się wydarzyło, ale też co robią dorośli, żeby zadbać o jego bezpieczeństwo. Możemy wyjaśnić, dlaczego w szkołach pojawiają się dodatkowe kontrole czy patrole policji, jeśli rzeczywiście mają one miejsce w danej sytuacji. Warto podkreślić, że istnieją procedury, a odpowiednie osoby podejmują działania, żeby zwiększyć bezpieczeństwo. Nie obiecujmy jednak, że na pewno nic złego się nie wydarzy. Zamiast tego pokażmy dziecku, że nie jest pozostawione samo sobie.
  • Przypomnijmy numery alarmowe. Warto wiedzieć, jak wezwać pomoc i do kogo zwrócić się w sytuacji zagrożenia. Przypomnijmy dziecku numer alarmowy 112 oraz wyjaśnijmy, w jakich sytuacjach można z niego skorzystać. Nie po to, żeby je straszyć, ale po to, żeby wyposażyć je w wiedzę, która może pomóc mu poczuć się pewniej.
  • Porozmawiajmy o tym, co zrobić w niebezpiecznej sytuacji. Samo powiedzenie „uważaj na siebie” niewiele daje, jeśli dziecko nie wie, co właściwie ma zrobić. Wyjaśnijmy mu, że w razie zagrożenia powinno słuchać poleceń nauczycieli i innych odpowiedzialnych dorosłych, oddalić się od niebezpieczeństwa, jeśli jest to możliwe, oraz szukać pomocy u zaufanej osoby. W przypadku zagrożenia w szkole warto również przypomnieć, że należy stosować się do szkolnych procedur bezpieczeństwa. Nie musimy przeprowadzać szczegółowych symulacji ani budować w dziecku przekonania, że niebezpieczeństwo czai się za każdym rogiem. Chodzi o podstawową wiedzę, a nie o życie w ciągłej gotowości na najgorsze.
  • Nazwijmy i zaakceptujmy strach. Strach jest naturalną reakcją na sytuacje, których nie rozumiemy, nie potrafimy przewidzieć lub w których czujemy, że nasze bezpieczeństwo może być zagrożone. Nie mówmy więc: „Nie bój się, przecież nic się nie dzieje”, „Nie przesadzaj” albo „Nie ma się czego bać”. Zamiast tego możemy powiedzieć: „Rozumiem, że możesz się bać. To trudna sytuacja i masz prawo tak się czuć. Porozmawiajmy o tym, co Cię niepokoi”. Nie musimy natychmiast usuwać strachu. Czasem wystarczy pokazać dziecku, że może go poczuć, powiedzieć o nim głośno i nie zostanie z nim samo.

Bo naszym zadaniem nie jest wychowanie dzieci, które nigdy się nie boją.Naszym zadaniem jest wspieranie dzieci w taki sposób, żeby nawet wtedy, gdy czują strach, wiedziały, gdzie szukać pomocy, komu mogą zaufać i że nie muszą radzić sobie ze wszystkim samodzielnie.


Skomentuj