Co ma burger do drwala?


Ilustracja: Feliks Stachurski (@oobbrraasskkii)

Korekta: Karolina Dmoch

Pola Gracja Życka

8–12 minut

Burger Drwala, zwany również Kanapką Drwala bądź po prostu Drwalem, od 2009 (nieoficjalnie) lub 2011 roku (oficjalnie) co rok powraca na sezon jesienno-zimowy do restauracji McDonald’s, niezmiennie przyciągając tłumy Polaków do tego amerykańskiego fast-foodu. Burger ten, składający się w wersji podstawowej z wołowiny bądź kurczaka, smażonej cebulki, kremowego sosu oraz panierowanego kotleta serowego, owiany jest osobliwą sławą i oczekiwaniem, inspiruje inne sieciówki do wypuszczania własnych sezonowych potraw (jak Burger Rywala z Max Burgers czy Pizza Drwala w Pizzy Hut), a jego coroczny powrót jest relacjonowany w mediach jak Front Sakury w Japonii czy Pumpkin Spice Latte w Stanach Zjednoczonych. Co jednak sezonowy burger z fast-foodu ma wspólnego z drwalami? Skąd się wzięła ta nieco nieadekwatna nazwa i co nam mówi o kulturowym znaczeniu Burgera Drwala?

Sam drwal semiologicznie oznacza silnego, skupionego mężczyznę, samotnika ciężko pracującego w lesie, jednak pozostającego w kontakcie z naturą. Drwal jest wytrzymały i niezawodny, co stanowi korzystną konotację marketingową np. dla obuwia outdoorowego Lumberjack. W 2015 roku w wielkich ośrodkach miejskich w krajach anglosaskich pojawił się nowy podtyp hipstera – „mężczyzna lumberseksualny” – w antytezie do dotychczasowego trendu „metroseksualności”, sugerując pewną pierwotną, surową męskość i bliskość z naturą takiego delikwenta, który jednak nie wychodzi z ram cywilizacji i kapitalizmu. Sam Burger Drwala nie ma w sobie lasu – żadnej dziczyzny czy owoców leśnych, które raczej mogłyby nam przywodzić na myśl postać drwala.

Początki Drwala są niejasne; z pewnością swego rodzaju protoplasta Kanapki Drwala pojawił się w styczniu 2009 roku w zimowym menu limitowanym wraz z towarzyszącymi mu Serkami Góralskimi z Żurawiną (później znanymi jako Chrupserki) oraz burgerem z dodatkowym Emmentalerem i sosem serowym. Ówczesny “Drwal” odrobinę różnił się od współczesnego składem – zamiast prażonej cebulki miał w sobie plaster żółtego sera. Oba burgery wraz z serkami zaprezentowano Polakom w reklamie telewizyjnej, która jest obecnie jedynym bezpośrednim źródłem potwierdzającym ich istnienie i zarazem stanowi niebagatelną podpowiedź w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule tej pracy; w mise-en-scène krótkiej, trzydziestosekundowej reklamy ekipa marketingowa McDonald’s zawarła bogatą symbolikę polskiej zimy, czyli odtąd ekskluzywnego sezonu na Drwala.

Przede wszystkim są to góralska chatka i muzyka oraz ośnieżone góry, które definiowały polskość od czasów Krakowiaków i górali Bogusławskiego, przez modernistyczny zwrot ludowo-zakopiański starszego i młodszego Witkiewicza, aż po Adama Małysza. Ponadto Tatry kulinarnie kojarzone są przede wszystkim z oscypkami, bryndzą oraz innymi góralskimi serkami. Co prawda ser w Serkach Góralskich vel Chrupserkach nie ma nic wspólnego z podhalańskimi wyrobami (notabene chronionymi przez prawo unijne jako produkty regionalne), lecz w połączeniu z sosem żurawinowym wystarczająco zaspokajają góralskie żądze i skojarzenia Polaków. W McDonaldach po drugiej stronie Tatr (w Czechach i na Słowacji) w zbliżonym czasie także zostały wprowadzone podobne serowe burgery, jednakże z ichniejszym tradycyjnym smaženým sýrem – panierowanym Edamem produkowanym przez uznanego, lokalnego producenta (Savencia Fromage &Diary) oraz o bardziej bezpośredniej nazwie Cheese King.

Inne elementy reklamy są równie istotne dla zrozumienia kierunku rozwoju mitologii otaczającej Kanapkę Drwala – są to las i przejeżdżający przez niego saneczkarze-amatorzy w wieku produkcyjnym, na tyle młodzi, by miewać losowe zachcianki typu intrygujący nowy burger w sieciówce, i na tyle starzy, by zarabiać pieniądze i wydawać je wedle uznania na te właśnie zachcianki. Narrator z udawanym góralskim akcentem przekonuje konsumentów, że dobra zabawa łączy się ze spożywaniem pokarmów oferowanych przez firmę McDonald’s, a las w tle stoi pokryty śniegiem. Czy to w nim czyha na nas tytułowy drwal?

Kanapka Drwala w swej klasycznej, niezmienionej do dzisiaj formie, została oficjalnie wprowadzona do sezonowej oferty McDonald’s w styczniu 2011 roku w duecie z Kanapką Zbójnicką. Zbójnicka z komplementarną serową kanapką z 2009 roku miała wspólny jedynie plaster Emmentalera; bardziej była zbliżona w swym składzie do niemieckiego Big Rösti, tj. burgera z wołowiną, plackiem ziemniaczanym i plastrem ementalera. Kanapka Zbójnicka pozostała przy Kanapce Drwala do zimy 2018/19, przyjmując na ostatni sezon nazwę Burgera Zbójnickiego, po czym na zawsze zniknęła z oferty, zostawiając jednak za sobą kolejną wskazówkę co do nazewnictwa pozostałego Drwala.

Zbój w Polsce jest jeden i nazywa się Janosik. Legendarny góral, rodzimy Robin Hood, z którym mogą utożsamiać się wszyscy nie najbogatsi Polacy (i Słowacy), uhonorowany popularnym serialem, aplikacją do ostrzegania kierowców o patrolach policyjnych oraz plackiem ziemniaczanym z mięsem, znanym obiegowo jako „placek po zbójnicku”. Zbój jest zatem brakującym połączeniem semiotycznym pomiędzy zimą (góralami) a burgerem z plackiem ziemniaczanym.

Drwal zatem stoi w braterskiej opozycji do Zbója jako inny podtyp górala: ten, który posługuje się siekierą zamiast ciupagą, który ścina górskie świerki i sosny, aby zbudować z nich drewniane chatki, sanki i narty dla osób głodnych zimowego szaleństwa. Dwa archetypy – Zbój rozrabiaka i niezawodny Drwal – uzupełniają się wzajemnie i wraz z nieodłącznymi Serkami (a od 2010 roku i Zakręconymi Frytkami) tworzą kompletne zimowe menu. Bez Kanapki Zbójnickiej nie byłoby Kanapki Drwala, przynajmniej z semiotycznego punktu widzenia. Motyw gór jako pomostu znaczeniowego między Drwalem a Zbójem został jeszcze zaakcentowany w 2013 i 2016 poprzez wprowadzenie Kanapki Górskiej z szynką szwarcwaldzką i sosem musztardowo-miodowym. W 2023 roku, cztery lata po wycofaniu Kanapki Zbójnickiej, nastąpiła ostateczna fuzja Zbój-Drwal – na ostatni miesiąc sezonu niespodziewanie wprowadzono do sprzedaży Burger Drwala z Plackiem Ziemniaczanym.

Rzeczony Drwal stosunkowo szybko zaczął żyć własnym życiem. Pozytywnie odebrany przez głodną publikę, a jednak niezbyt jasny w swych drwalowych konotacjach, zaczął być marketingowo uzasadniany sloganem „ścina głód”, billboardem w centrum Warszawy ściętym jak drzewo czy też sympatyczną brodatą postacią próbującą trafić do apetycznej nagrody w grze na smartfona. Niezawodność Drwala zaczęła stanowić stały punkt odniesienia dla konsumentów oscylujących pomiędzy trwałością a urozmaiceniem w sytuacji, gdy przybycie zimy (czyli: śniegu) powoli przestawało być pewne. Od tej pory sezonowość i powracanie Drwala zaczęły stanowić osobny, ważny wątek w jego kolektywnej konotacji.

Zespół marketingowy McDonald’s dosyć szybko, bo już w 2012 roku, zauważył oddolnie konstruowane znaczenia i inkorporował motyw Powrotów Drwala do jego oficjalnej mitologii. To sprzężenie zwrotne, podtrzymywane przez nieuniknione pojawianie się Kanapki Drwala i Kanapki Zbójnickiej przez kolejne sezony, było na tyle silne, że dziesięć lat później, w 2021 roku, znaczna część kampanii reklamowej opierała się na zaproszeniu internautów – zagorzałych wielbicieli Drwala od miesięcy upominających się o ujawnienie daty jego Powrotu – na przedpremierową degustację w udekorowanej restauracji.

Tak więc Drwal powracał co roku na zimę, coraz bardziej otoczony mitologią zimy i powrotów, a coraz mniej postacią drwala, która równocześnie funkcjonowała zupełnie równolegle w nowym, hipsterskim kontekście. W 2014 roku wprowadzona została Kanapka Drwala Pikantna, zwana później Drwalem na Ostro, a od 2015 została wprowadzona wersja z kurczakiem.

A jednak latem 2016 roku wydarzył się absolutny precedens – Kanapka Drwala pojawiła się w środku lata, a w jej reklamie pojawił się autentyczny lumberseksualny brodacz w kraciastej koszuli i z siekierą. Ponadto reklama mimowolnie nawiązywała do oryginalnej reklamy sprzed siedmiu lat – także ukazywała aktywną zabawę w polskim lesie. Wydawałoby się, że drwalowość Drwala osiągnęła apogeum… a jednak letni Drwal nie został przyjęty przez konsumentów ze szczególnym entuzjazmem. W tej kampanii było wszystko, co dotychczas pojawiło się w poprzednich – poza zimą, która okazała się kluczowym czynnikiem skojarzeniowym i zarazem jedyną porą roku, w której tłusty, sycący hamburger jest zdatny do spożycia. Po pół roku powróciła zima, powrócił też Drwal, ale nie powrócił drwal jako bezpośredni semantyczny motyw w kampaniach marketingowych. Połączenia znaczeniowe pomiędzy Burgerem Drwala a drwalami zostały doszczętnie zerwane.

Lecz gdy w 2018 roku nazwy obu produktów uległy zmianie, nie usunięto z nich Zbója ani Drwala – Kanapka Drwala przyjęła bardziej adekwatną do swej istoty nazwę Burger Drwala, funkcjonującą obiegowo już od dłuższego czasu. Analogicznie stało się ze wspomnianą wcześniej Kanapką Zbójnicką, która zmieniła się w Burger Zbójnicki na ostatni rok swojego funkcjonowania. „Kanapka” od początku nie była zbyt trafnym określeniem, mając w języku polskim zbyt szerokie pole semantyczne, z którego stopniowo wyodrębniał się zapożyczony „burger” pomimo formalnego spełniania wielorakich definicji kanapki.

Od 2019 roku coroczne kampanie promocyjne Burgera Drwala nasiliły się. Rokrocznie zaczęto wprowadzać i promować nowe, limitowane warianty Drwala, z których niektóre ze względu na powszechny popyt zostały wprowadzone do drwalowej oferty na stałe (Burger Drwala z Żurawiną z 2020 roku, Burger Drwala z Chrzanem z 2023). Wprowadzenie  do menu Burgera Drwala Wege w 2019 roku, a następnie nieprzywrócenie go w następnym sezonie wywołało wzburzenie wśród grup wegetariańskich i wegańskich; internetowe zamieszki wywołało także usunięcie Drwala na Ostro z oferty w 2024 roku (mimo że wprowadzono wówczas opcję dodania ostrych papryczek do każdego z innych dostępnych burgerów). Natomiast w styczniu 2022 roku do dotychczas (tj. od 1,5 miesiąca) dostępnych Drwali niespodziewanie dołączył Burger Drwala z Grillowaną Cebulą, a rok później pod koniec sezonu pojawił się wspomniany już Burger Drwala z Plackiem Ziemniaczanym; wprowadziło to kolejną warstwę sezonowości i ekskluzywności w coraz dłuższym okresie dostępności Drwala.

W tych ostatnich latach strategie marketingowe McDonald’s koncentrują się całkowicie na różnych aspektach polskiej zimy, nie nawiązując zupełnie do motywu drwala. Każda z nowych kampanii wiązała się z innym miastem wojewódzkim czy powiatowym oraz z innym aspektem zimy, oczywiście tej zapamiętanej z dzieciństwa czy starych reklam, utraconej przez kryzys klimatyczny czy zgorzknienie – oczywiście po to, by Burger Drwala mógł te aspekty przywrócić. Tak więc w 2019 roku na rynku w Lublinie zostało postawione radosne symulakrum zimy – wielką „szklaną” kulę ze sztucznym śniegiem i kontenerem zaadaptowanym na funkcjonalną restaurację McDonald’s, aby można było porzucać się sztucznymi śnieżkami z rodziną i przyjaciółmi, zajadając ulubionego Drwala. Równocześnie w Gdańsku przed jedną z restauracji zainstalowano gigantyczną lodową zjeżdżalnię, która umożliwiała zjazd prosto pod same jej drzwi. W 2020 roku McDonald’s dostarczał dronem Drwale i sztuczny śnieg klientom zamkniętym w pandemicznej samoizolacji w mieszkaniach w Szczecinie, mieście z najmniejszymi rocznymi opadami śniegu w Polsce; w 2021 roku przedpremierowo zaproszeni facebookowi „fani Drwala” mogli również jako pierwsi odkryć zimowo-lodowy wystrój jednego z lokali  w Toruniu, inspirowany baśniami Andersena i przystosowany do jazdy (obsługi kelnerskiej) na łyżwach oraz innych dziecięcych zabaw. W 2022 roku Drwal częściowo wrócił do korzeni, tj. w góry, gdy McDonald’s w Ustroniu został jak gdyby przyodziany w gigantyczny sweter w ramach podsycania zimowej przytulności i ciepła – czyli tego, czego zimie brak, a co Drwal jako Lepsza Strona Zimy jest w stanie sobą zaoferować. Podobne wnioski o zmianie podejścia McDonald’s z celebrowania uroków zimy do zwalczania jej negatywnych aspektów można wyciągnąć z następnych kampanii promocyjnych: w 2023 roku Drwal stał się narzędziem do walki z samotnością (poprzez granie z przyjaciółmi w obrandowane planszówki w udekorowanej restauracji w Łodzi), w 2024 roku – do walki z zimową szarzyzną i brakiem śniegu (szczególnie we Wrocławiu, gdzie restaurację pokryto interaktywnymi, zmiennobarwnymi panelami, zmieniając ją w kolektywną kolorowankę), w 2025 roku zaś do walki z zimnem (sic!). Nowoczesny marketing porzucił zatem Drwala na rzecz doświadczenia Jedzenia Drwala zimą, będąc Polakiem w nieprzyjemnej, bezśnieżnej, chłodnej rzeczywistości (po części spowodowanej globalnym ociepleniem, do którego w dużej mierze przyczyniają się korporacje takie jak McDonald’s). Drwal został na dobre otoczony nowym, zimowym znaczeniem, zupełnie zasłaniającym jego oryginalne konotacje.

Zimowy zwrot w marketingu Drwala przypieczętowuje odejście od pierwotnych konotacji góralsko-drwalowych, które już w 2016 roku, podczas nieudanego, letniego eksperymentu, okazały się nie wywoływać u klientów skojarzeń z tymi burgerami w takim stopniu, jak zimowy dyskomfort, który można sobie zmniejszyć poprzez zjedzenie Drwala. Obecnie McDonald’s poprzez Drwala próbuje (od)dawać swoim klientom zimę, którą sam nam zabrał, przyczyniając się przez wiele lat do wyniszczania planety i klimatu jako wszechpotężna korporacja. Mimo to, niezależnie od tego, jak nazywa się polski sezonowy burger z niezbyt polskim serowym kotletem, co roku wierna klientela będzie z utęsknieniem wyczekiwać na jego powrót, jak przed laty na pierwszy śnieg, nie zważając na to, ile drzew musiało zostać ściętych, by móc go przygotować.


Skomentuj